Begrippen rond berichten

Let op: deze begrippen hebben geen officiële status. De juridische context is wat wij zelf hebben afgeleid. Een jurist heeft die nog niet getoetst.

Op deze pagina staan de begrippen die we bij MijnOverheid Zakelijk (MOZa) gebruiken voor berichten van de overheid. Het gaat om de soorten, hun betekenis, de juridische context en wat de wet, NORA en GEMMA erover zeggen. NORA is de referentiearchitectuur van de hele overheid, GEMMA die van gemeenten.

De pagina is een naslagwerk naast de wet, NORA en GEMMA. Hier lees je wat wij binnen MOZa met elk begrip bedoelen. Je kunt ernaar verwijzen als je werkt aan berichten en notificaties, bijvoorbeeld bij het aansluiten op de notificatiedienst.

We houden de begrippen bij en werken ze bij als we iets nieuws leren. Mis je iets of klopt er iets niet? Laat het weten in het kanaal ~berichtenservice op Mattermost (besloten omgeving). Hoe je daar komt, of hoe je ons op een andere manier bereikt, lees je op de contactpagina.

Welke soorten berichten zijn er?

Alles wat de overheid verstuurt of klaarzet, is een bericht: “Een afgebakende hoeveelheid gegevens die een verzender naar een ontvanger stuurt” (NORA, Bericht). We kijken alleen naar berichten van de overheid. Berichten aan de overheid, zoals een aanvraag of een bezwaar, vallen buiten deze indeling. De ontvangstbevestiging die je daarop krijgt, hoort er wel bij.

We delen berichten in twee families in, naar wat ze doen:

  • Notificatie wijst op iets. Ze laat weten dát er iets is of is gebeurd, zoals een bericht dat klaarstaat, de stand van zaken of een benodigde actie. Dit sluit aan bij GEMMA (Notificeren introductie): “‘Notificeren’ betekent iemand of iets via een bericht op de hoogte brengen van iets.” Binnen MOZa verstuurt de notificatiedienst de notificaties.
  • Inhoudelijk bericht is het iets zelf. Het is de inhoud waar een notificatie naar kan verwijzen, zoals een besluit of de volledige tekst van een regeling. Binnen MOZa loopt het inhoudelijk bericht via het Federatief Berichtenstelsel (FBS).

Schema van de soorten berichten

In dit schema staan de soorten berichten die voor MOZa relevant zijn. Ze staan per familie onder bericht, het begrip dat ze allemaal omvat.

Een voorbeeld van aanvraag tot besluit

In dit voorbeeld volg je een vergunning van aanvraag tot besluit. Bij elke stap zie je welke soort bericht erbij hoort. De gemeente gebruikt de uitgebreide procedure uit afdeling 3.4 van de Awb. Daarin kunnen belanghebbenden, zoals buurtbewoners, eerst reageren op het ontwerpbesluit.

  1. Een ondernemer vraagt de vergunning digitaal aan. De gemeente stuurt een ontvangstbevestiging.
  2. De gemeente stuurt het ontwerpbesluit naar de ondernemer. Dat is een overig inhoudelijk bericht, want een ontwerp is nog geen besluit. Daarna legt de gemeente het ontwerp ter inzage, met een kennisgeving (publicatie) in het gemeenteblad. Buurtbewoners die zich hebben aangemeld voor berichten over hun buurt, krijgen een attendering.
  3. Een buurtbewoner die belanghebbende is, stuurt digitaal een zienswijze. Ook die krijgt een ontvangstbevestiging.
  4. De gemeente neemt het besluit. De ondernemer heeft aangegeven digitaal bereikbaar te zijn. Daarom zet de gemeente het besluit in haar eigen berichtenmagazijn, zoals we dat verkennen in het Federatief Berichtenstelsel. Daarmee is het besluit bekendgemaakt.
  5. Binnen 48 uur krijgt de ondernemer een kennisgeving (melding) per e-mail. De gemeente verstuurt die via de notificatiedienst. Lukt het bezorgen van die e-mail blijvend niet, dan krijgt de ondernemer langs een andere weg een contactherstelmelding, bijvoorbeeld per brief.
  6. De buurtbewoner krijgt een mededeling dat het besluit er is, met een exemplaar van het besluit. In het gemeenteblad staat opnieuw een kennisgeving (publicatie), nu over de terinzagelegging van het besluit.
  7. Achter de schermen laat de notificatiedienst het systeem van de gemeente weten hoe het met de e-mail aan de ondernemer gaat, bijvoorbeeld “notificatie verzonden”. Zo’n statusupdate tussen systemen is een gebeurtenisbericht.

Overzicht van de begrippen

Notificatie: wijst op iets

BegripDefinitie binnen MOZa
Kennisgeving (melding)Een notificatie die meldt dat een bericht in een berichtenmagazijn, zoals de Berichtenbox van MijnOverheid, toegankelijk is geworden. Bijvoorbeeld de e-mail “er staat een nieuw bericht klaar”.
OntvangstbevestigingDe bevestiging aan een burger of ondernemer dat het elektronische bericht dat die aan de overheid stuurde, zoals een aanvraag of bezwaar, is ontvangen. De richting is andersom. Het is een reactie op een bericht áán de overheid.
AttenderingEen notificatie die zelf wijst op iets wat voor de ontvanger relevant is, zoals de stand van een aanvraag of een actie die nodig is (bijvoorbeeld aangifte doen of een paspoort dat verloopt). De informatie staat in de attendering zelf. Ze verwijst niet naar een bericht in een berichtenmagazijn.
ContactherstelmeldingEen notificatie waarmee de overheid langs een andere weg laat weten dat een kennisgeving (melding) niet kon worden bezorgd, en wat de ontvanger kan doen om kennisgevingen weer te ontvangen.
Kennisgeving (publicatie)Een openbare aankondiging in het publicatieblad dat er iets ter inzage ligt, bijvoorbeeld een ontwerpbesluit. Ze bevat een zakelijke weergave van de inhoud, niet de volledige tekst. Ze is niet persoonlijk gericht.
MededelingEen notificatie waarmee de overheid bekende personen, zoals indieners van een zienswijze of een adviseur, laat weten dat er een besluit is en wanneer en hoe het is bekendgemaakt. De mededeling is persoonlijk gericht.
GebeurtenisberichtEen bericht van systeem naar systeem over een gebeurtenis in een domein. Binnen MOZa gaat het om berichten tussen de systemen van MOZa en die van organisaties, bijvoorbeeld een statusupdate.

Inhoudelijk bericht: is het iets zelf

BegripDefinitie binnen MOZa
BesluitEen beslissing van de overheid, bijvoorbeeld een beschikking of een aanslag.
Volledige publicatieDe volledige tekst van een stuk in het publicatieblad. Een kennisgeving (publicatie) bevat alleen een zakelijke weergave en verwijst naar de stukken.
Overig inhoudelijk berichtEen bericht met inhoud dat geen besluit is, bijvoorbeeld een jaaropgave AOW (SVB) of een betaalspecificatie WW (UWV).

De begrippen één voor één

Per begrip volgt een uitwerking. Die vertelt wat de juridische context is en wat er verder over te zeggen is. Elke uitwerking heeft dezelfde onderdelen.

  • Begrip: het type bericht, benoemd naar zijn betekenis en niet naar het medium.
  • Definitie binnen MOZa: de betekenis die we binnen MOZa gebruiken.
  • Andere bronnen: wat de wet, NORA en GEMMA over het begrip zeggen, letterlijk geciteerd.
  • Juridische context: wat het type juridisch teweegbrengt, zoals wij dat hebben afgeleid uit de wet en andere bronnen. We kijken breder dan rechtsgevolg (een besluit dat rechten of plichten verandert), want ook gevolgen voor de procedure tellen mee, zoals een termijn die gaat lopen of niet wordt tegengeworpen. Dit onderdeel vervangt de classificatie formeel bericht. Waarom dat zo is, lees je bij Welke keuzes hebben we gemaakt?.
  • Plichten van de overheid: wat de overheid volgens de wet moet doen.
  • Voorgeschreven methode: hoe het bericht verstuurd of gepubliceerd moet worden, als de wet of een standaard dat voorschrijft. Bijvoorbeeld elektronisch, via het publicatieblad of volgens een technische standaard.
  • Toelichting: grenzen met andere begrippen, voorbeelden, de keuze voor een term en hoe het in de praktijk gaat.

Kennisgeving (melding)

Definitie binnen MOZa: Een notificatie die meldt dat een bericht in een berichtenmagazijn, zoals de Berichtenbox van MijnOverheid, toegankelijk is geworden. Bijvoorbeeld de e-mail “er staat een nieuw bericht klaar”.

  • Andere bronnen: Wet: Awb 2:10 lid 1: “Indien een bestuursorgaan een bericht elektronisch verzendt door het bericht te plaatsen in een systeem voor gegevensverwerking waarin de geadresseerde toegang heeft tot het bericht, wordt aan de geadresseerde binnen 48 uur elektronisch meegedeeld dat voor hem een bericht van het bestuursorgaan toegankelijk is geworden, tenzij de geadresseerde heeft laten weten een dergelijke kennisgeving niet te willen ontvangen.” De wet noemt dit een “kennisgeving”. NORA (Berichtenbox voor burgers): bij de Berichtenbox van MijnOverheid worden burgers “per email […] geïnformeerd dat er een bericht voor hen staat.” GEMMA (Omnichannel, notificatie): notificatie is “Een attendering dat er berichten, taken of andere informatie beschikbaar is voor de burger of bedrijf”.
  • Juridische context: Is de kennisgeving niet verzonden, of buiten schuld van de geadresseerde niet ontvangen, dan wordt een termijnoverschrijding de geadresseerde niet tegengeworpen (Awb 2:22).
  • Plichten van de overheid: Binnen 48 uur melden, tenzij de geadresseerde geen kennisgeving wil (Awb 2:10). Lukt de bezorging niet, dan opnieuw verzenden of langs andere weg informeren (Awb 2:11 lid 2). Dat laatste bericht heet bij ons een contactherstelmelding. De bewijslast van verzending en ontvangst ligt bij de overheid (Awb 2:25). Vanaf 1 januari 2027: “De kennisgeving ontsluit het bericht of bevat informatie over de aard en de rechtsgevolgen van het bericht en vermeldt, voor zover van toepassing, de termijn voor het verrichten van een handeling door de geadresseerde.” (Awb 2:10 lid 2)
  • Voorgeschreven methode: Elektronisch. De wet spreekt van “elektronisch meegedeeld” (Awb 2:10).
  • Toelichting: Het bericht zelf staat in een systeem, bijvoorbeeld de Berichtenbox van MijnOverheid. De kennisgeving gaat bijvoorbeeld per e-mail. In MOZa hebben kennisgevingen “de Overheid.nl merkidentiteit” (MOZa, kennisgeving en attendering). Naar hoeveelheid informatie meestal informatiearm. Logius-training (2022): “Burger ontvangt, na registratie e-mailadres, e-mailnotificatie bij nieuw bericht in Berichtenbox of statuswijziging in Lopende Zaken. Mogelijk: herhaalnotificatie na 3 weken.” Verder: “7% wil geen e-mail notificatie” (dia 42) en “E-mail-notificatie heeft geen juridische status: burger kan zich niet beroepen op niet-ontvangen”. Dat laatste gold vóór de Wmebv. Sindsdien is de kennisgeving verplicht. Dat heet ook wel de notificatieplicht. De juridische context en de plichten staan hierboven. Kamerstuk 35261, nr. 24 legt die uit. De Logius-training noemde haar nog als toekomstige wijziging: “Nu is het sturen van een notificatie niet verplicht.”

Ontvangstbevestiging

Definitie binnen MOZa: De bevestiging aan een burger of ondernemer dat het elektronische bericht dat die aan de overheid stuurde, zoals een aanvraag of bezwaar, is ontvangen. De richting is andersom. Het is een reactie op een bericht áán de overheid.

  • Andere bronnen: Wet: Awb 2:17 lid 1: “Een bestuursorgaan bevestigt de ontvangst van een elektronisch bericht als bedoeld in artikel 2:13, eerste lid, dat is verzonden overeenkomstig het tweede lid van dat artikel en met inachtneming van de nadere eisen, gesteld krachtens het derde lid van dat artikel, tenzij: a. het bestuursorgaan en de verzender gebruikmaken van hetzelfde systeem voor gegevensverwerking en de verzender in dat systeem kan zien dat het bericht voor het bestuursorgaan beschikbaar is; of b. van de verzender geen elektronisch adres beschikbaar is.” Het gaat om berichten als bedoeld in 2:13: “een bericht dat deel uitmaakt van een procedure over een besluit of een klacht of een ander krachtens wettelijk voorschrift voorgeschreven bericht”. NORA: geen eigen definitie. GEMMA: geen eigen definitie.
  • Juridische context: Naar onze kennis geen. Artikel 2:17 noemt geen gevolgen.
  • Plichten van de overheid: De ontvangst bevestigen. Niet nodig als de verzender in hetzelfde systeem kan zien dat het bericht beschikbaar is, of als er geen elektronisch adres is (Awb 2:17 lid 1).
  • Voorgeschreven methode: Niet uitdrukkelijk voorgeschreven.
  • Toelichting: Lid 2 regelt alleen het geval dat gegevens rechtstreeks in een systeem van de overheid worden ingevoerd. Dan stelt het bestuursorgaan “de ingevoerde gegevens aan de verzender ter beschikking op een voldoende betrouwbare en vertrouwelijke manier.”

Attendering

Definitie binnen MOZa: Een notificatie die zelf wijst op iets wat voor de ontvanger relevant is, zoals de stand van een aanvraag of een actie die nodig is (bijvoorbeeld aangifte doen of een paspoort dat verloopt). De informatie staat in de attendering zelf. Ze verwijst niet naar een bericht in een berichtenmagazijn.

  • Andere bronnen: Wet: het woord komt in de Awb niet voor. NORA: geen. GEMMA: bedrijfsfunctie Attendering: “Het voortdurend, gericht individueel attenderen van een dienstafnemer op nieuw beschikbaar gekomen informatie aan de hand van het opgegeven interesseprofiel.” Bedrijfsproces Attenderen: “Het proactief berichten van een klant, naar aanleiding van een eerdere afname van een product of dienst, waaruit zorg en aandacht voor hem of haar blijkt. Een voorbeeld is iemand met een uitkering wijzen op de mogelijkheid tot het aanvragen van een kortingspas voor minima, of het attenderen op het verlopen van een paspoort.” In GEMMA Omnichannel is attendering een synoniem van notificatie (zie Welke woorden hebben meerdere betekenissen?).
  • Juridische context: Naar onze kennis geen. De Awb regelt de attendering niet. Mist iemand bijvoorbeeld een herinnering, dan loopt een termijn gewoon door.
  • Plichten van de overheid: Geen wettelijke plichten.
  • Voorgeschreven methode: Geen.
  • Toelichting: Een kennisgeving verwijst naar een apart bericht in een berichtenmagazijn en meldt dat het klaarstaat. Een attendering bevat de informatie zelf. Voorbeelden zijn een verhuisaanvraag bij een gemeente, een herinnering voor het doen van belastingaangifte en een aanvraag bij de RDW (aanvraag ontvangen en in behandeling). Een attendering kan gaan over “het volgen van een status of het wijzigen van gegevens” (MOZa, kennisgeving en attendering). Bevat een “attendering” zelf een beslissing, bijvoorbeeld een toekenning, dan is het een besluit en gelden de regels voor de bekendmaking (Awb 3:40-3:42). Organisaties kunnen eigen tekstuele templates en tot op zekere hoogte hun eigen merkidentiteit gebruiken. Een attendering kan ook in de Berichtenbox van MijnOverheid of de Berichtenbox voor bedrijven staan. De berichtenbox is dan het medium, niet het type.

Contactherstelmelding

Definitie binnen MOZa: Een notificatie waarmee de overheid langs een andere weg laat weten dat een kennisgeving (melding) niet kon worden bezorgd, en wat de ontvanger kan doen om kennisgevingen weer te ontvangen.

  • Andere bronnen: Wet: Awb 2:11 lid 2: “Indien een bestuursorgaan een in artikel 2:10 bedoelde kennisgeving niet met succes kan bezorgen bij de geadresseerde, wordt de kennisgeving nogmaals verzonden of spant het bestuursorgaan zich in om geadresseerde langs andere weg te informeren over het niet kunnen bezorgen van de kennisgeving en van de maatregelen die hij kan nemen om kennisgevingen te ontvangen.” De wet geeft dit bericht geen naam. NORA: geen. GEMMA: geen.
  • Juridische context: Naar onze kennis geen. Artikel 2:11 noemt geen gevolgen. Voor de kennisgeving zelf geldt wel dat een termijnoverschrijding niet wordt tegengeworpen als die buiten schuld van de geadresseerde niet is ontvangen (Awb 2:22 lid 2).
  • Plichten van de overheid: De kennisgeving nogmaals verzenden, of zich inspannen om de geadresseerde langs andere weg te informeren (Awb 2:11 lid 2). Volgens de VNG verzend je bij een tijdelijk probleem opnieuw naar hetzelfde adres, en informeer je bij een blijvend probleem langs een andere weg.
  • Voorgeschreven methode: Geen. De wet zegt “langs andere weg”. De VNG noemt als voorbeeld “per post of - zo mogelijk per sms of telefonisch -”. De Handreiking implementatie Wmebv (BZK, versie 3) zegt: “er moet contact worden opgenomen met de geadresseerde (schriftelijk, telefonisch) om een nieuw adres te verkrijgen.”
  • Toelichting: De wet en de andere bronnen geven dit bericht geen naam. We noemen het contactherstelmelding, naar het contactherstel van de notificatiedienst. Bij de Berichtenbox van MijnOverheid gaat “na herhaalde bouncing een papieren brief” naar de ontvanger. Daarin staat “een verzoek om controle van het geregistreerde e-mailadres, controle op spam en ongewenste afzenders en of de inbox niet vol zit” (VNG, Hulpgids e-formulieren en notificeren, juli 2024). Een kennisgeving (melding) meldt dat een bericht klaarstaat en gaat elektronisch (Awb 2:10). Een contactherstelmelding gaat over de mislukte bezorging zelf en gaat langs een andere weg. Een attendering heeft geen wettelijke basis, een contactherstelmelding wel. De brief is het medium, de contactherstelmelding het type.

Kennisgeving (publicatie)

Definitie binnen MOZa: Een openbare aankondiging in het publicatieblad dat er iets ter inzage ligt, bijvoorbeeld een ontwerpbesluit. Ze bevat een zakelijke weergave van de inhoud, niet de volledige tekst. Ze is niet persoonlijk gericht.

  • Andere bronnen: Wet: Awb 3:12 lid 1: “Voorafgaand aan de terinzagelegging geeft het bestuursorgaan in het in artikel 12 van de Bekendmakingswet voor het bestuursorgaan aangewezen publicatieblad op de in dat artikel bepaalde wijze kennis van het ontwerp.” Zie ook Awb 3:44 en Bekendmakingswet art. 12. NORA: geen. GEMMA: geen eigen definitie, maar gebruikt het woord wel in deze betekenis. Met DROP kun je “regelgeving bekendmaken en consolideren, als ook kennisgevingen over bijvoorbeeld vergunningen publiceren.”
  • Juridische context: De termijn voor zienswijzen (zes weken) “vangt aan met ingang van de dag waarop het ontwerp ter inzage is gelegd en daarvan kennis is gegeven.” (Awb 3:16)
  • Plichten van de overheid: De kennisgeving vermeldt “wie in de gelegenheid worden gesteld om zienswijzen naar voren te brengen” en “op welke wijze dit kan geschieden” (Awb 3:12 lid 2). Kennisgevingen “in de vorm van een zakelijke weergave van de inhoud, met vermelding van de wijze waarop en de periode waarin de stukken waar de kennisgeving betrekking op heeft voor eenieder ter inzage liggen” (Bekendmakingswet art. 12).
  • Voorgeschreven methode: Het publicatieblad van de organisatie, zoals het gemeenteblad of de Staatscourant (Awb 3:12, Bekendmakingswet art. 12). Zie ook Publicatiebladen.
  • Toelichting: Een kennisgeving en een volledige publicatie hebben in het publicatieblad hetzelfde publiek. Het verschil zit in de inhoud. Een kennisgeving wijst op stukken die ter inzage liggen (notificatie). Een volledige publicatie bevat de hele tekst (inhoudelijk bericht). Een kennisgeving (publicatie) gaat niet via een persoonlijke berichtenbox. Technisch levert het systeem van de organisatie de publicatie aan bij het publicatiesysteem, bijvoorbeeld via DROP. Dat aanleveren is een bericht tussen systemen, maar juridisch telt de publicatie in het blad.

Mededeling

Definitie binnen MOZa: Een notificatie waarmee de overheid bekende personen, zoals indieners van een zienswijze of een adviseur, laat weten dat er een besluit is en wanneer en hoe het is bekendgemaakt. De mededeling is persoonlijk gericht.

  • Andere bronnen: Wet: Awb 3:43 lid 1: “Tegelijkertijd met of zo spoedig mogelijk na de bekendmaking wordt van het besluit mededeling gedaan aan degenen die bij de voorbereiding ervan hun zienswijze naar voren hebben gebracht. Aan een adviseur als bedoeld in artikel 3:5 wordt in ieder geval mededeling gedaan indien van het advies wordt afgeweken.” Lid 2: “Bij de mededeling van een besluit wordt tevens vermeld wanneer en hoe de bekendmaking ervan heeft plaatsgevonden.” De Bekendmakingswet gebruikt “mededeling” ook voor een volledige publicatie. NORA: geen eigen definitie. GEMMA: geen eigen definitie.
  • Juridische context: Naar onze kennis geen. Over de bezwaar- en beroepstermijn zegt de wet: “De termijn vangt aan met ingang van de dag na die waarop het besluit op de voorgeschreven wijze is bekendgemaakt.” (Awb 6:8 lid 1) “De termijn voor het indienen van een beroepschrift tegen een besluit dat tot een of meer belanghebbenden is gericht en dat is voorbereid met toepassing van afdeling 3.4 vangt aan met ingang van de dag na die waarop het besluit overeenkomstig artikel 3:44, eerste lid, onderdeel a, ter inzage is gelegd.” (Awb 6:8 lid 4)
  • Plichten van de overheid: De mededeling is wettelijk verplicht (Awb 3:43). “Indien tegen een besluit bezwaar kan worden gemaakt of beroep kan worden ingesteld, wordt daarvan bij de bekendmaking en bij de mededeling van het besluit melding gemaakt.” (Awb 3:45 lid 1)
  • Voorgeschreven methode: Geen.
  • Toelichting: Bij een uitgebreide procedure krijgen indieners van een zienswijze ook een exemplaar van het besluit (Awb 3:44 lid 1). Dat besluit is dan een inhoudelijk bericht. De mededeling is het begeleidende “u weet het nu”. Een mededeling gaat naar bekende personen. Ze kan dus bijvoorbeeld via een berichtenbox of het FBS lopen, net als een bekendmaking door toezending. Het werkwoord komt ook elders voor. Awb 2:10 zegt dat de geadresseerde “elektronisch meegedeeld” wordt dat er een bericht klaarstaat. Dat is gewoon taalgebruik. Een kennisgeving (melding) is géén mededeling in de zin van artikel 3:43.

Gebeurtenisbericht

Definitie binnen MOZa: Een bericht van systeem naar systeem over een gebeurtenis in een domein. Binnen MOZa gaat het om berichten tussen de systemen van MOZa en die van organisaties, bijvoorbeeld een statusupdate.

  • Andere bronnen: Wet: geen. NORA (Kernbegrippen Notificeren): “Notificeren is het door een aanbieder aan afnemers verstrekken van informatie over binnen zijn domein plaatsgevonden gebeurtenissen.” en “Een notificatie kan worden gezien als de bekendmaking van een gebeurtenis.” GEMMA (Notificeren introductie): “In digitale context betekent het vaak dat een applicatie een melding stuurt aan een gebruiker of aan een andere applicatie”. GEMMA noemt ook “notificaties tussen applicaties” en gebruikt onder meer “notificatiebericht” (Informatiearme en informatierijke notificaties).
  • Juridische context: Naar onze kennis geen. Dit is verkeer tussen systemen, buiten het bestuursrecht.
  • Plichten van de overheid: Geen wettelijke plichten.
  • Voorgeschreven methode: Geen wettelijk voorgeschreven methode. De vorm is vastgelegd in de standaard NL GOV Profile for CloudEvents (zie CloudEvents onder Aanvullende uitleg).
  • Toelichting: NORA noemt dit “notificatie” (ook in het Federatief Datastelsel), GEMMA onder meer “notificatiebericht”. We gebruiken gebeurtenisbericht, om het te onderscheiden van notificaties aan mensen. Naar hoeveelheid informatie kan het een signaal, gegevensmutatie, informatierijke of informatiearme notificatie zijn (zie Informatiearme en informatierijke notificatie). Een gebeurtenisbericht kan ook het vervoer zijn van een ander type, bijvoorbeeld bij het aanleveren van een publicatie.

Besluit

Definitie binnen MOZa: Een beslissing van de overheid, bijvoorbeeld een beschikking of een aanslag.

  • Andere bronnen: Wet: Awb 1:3 lid 1: “Onder besluit wordt verstaan: een schriftelijke beslissing van een bestuursorgaan, inhoudende een publiekrechtelijke rechtshandeling.” Lid 2: “Onder beschikking wordt verstaan: een besluit dat niet van algemene strekking is, met inbegrip van de afwijzing van een aanvraag daarvan.” NORA: geen eigen definitie. GEMMA: geen eigen definitie.
  • Juridische context: “Een besluit treedt niet in werking voordat het is bekendgemaakt.” (Awb 3:40) De bezwaartermijn “vangt aan met ingang van de dag na die waarop het besluit op de voorgeschreven wijze is bekendgemaakt.” (Awb 6:8 lid 1)
  • Plichten van de overheid: Bekendmaken. Besluiten aan belanghebbenden gaan “door toezending of uitreiking aan hen” (Awb 3:41 lid 1). Andere besluiten gaan via het publicatieblad (Awb 3:42). Vermelden of bezwaar of beroep mogelijk is (Awb 3:45 lid 1).
  • Voorgeschreven methode: Toezending of uitreiking, bijvoorbeeld het plaatsen in een berichtenbox (Awb 3:41). Elektronisch mag alleen als de geadresseerde “uitdrukkelijk kenbaar heeft gemaakt dat hij langs deze weg voldoende bereikbaar is” (Awb 2:8). Andere besluiten gaan via het publicatieblad (Awb 3:42).
  • Toelichting: Juridisch telt het moment van bekendmaking, want pas dan gaat het besluit gelden (zie Bekendmaking). Een besluit dat in de Berichtenbox van MijnOverheid wordt gezet, geldt als toegezonden en dus bekendgemaakt. In een zaak over een parkeerboete oordeelde de rechtbank dat het niet ontvangen van een e-mailnotificatie het tijdstip van de bekendmaking niet verandert (Binnenlands Bestuur, 24 maart 2025). Die zaak viel nog onder het oude artikel 2:14, dat alleen vroeg dat de geadresseerde het “kenbaar” had gemaakt, zonder “uitdrukkelijk” (Awb, versie 1 januari 2025).

Volledige publicatie

Definitie binnen MOZa: De volledige tekst van een stuk in het publicatieblad. Een kennisgeving (publicatie) bevat alleen een zakelijke weergave en verwijst naar de stukken.

  • Andere bronnen: Wet: Bekendmakingswet art. 12 lid 1: een bestuursorgaan “doet in het […] uitgegeven publicatieblad in ieder geval zijn wettelijk voorgeschreven mededelingen in de vorm van een volledige publicatie en kennisgevingen in de vorm van een zakelijke weergave van de inhoud”. NORA: geen. GEMMA: met DROP kun je “regelgeving bekendmaken en consolideren, als ook kennisgevingen over bijvoorbeeld vergunningen publiceren.”
  • Juridische context: Is de volledige publicatie de bekendmaking van een besluit dat niet tot belanghebbenden is gericht, dan treedt dat besluit daarmee in werking (Awb 3:42, 3:40).
  • Plichten van de overheid: Wettelijk voorgeschreven mededelingen doen “in de vorm van een volledige publicatie” (Bekendmakingswet art. 12).
  • Voorgeschreven methode: Het publicatieblad. Zie ook Publicatiebladen.
  • Toelichting: De Bekendmakingswet noemt dit een “mededeling”. We gebruiken volledige publicatie, om verwarring met de mededeling uit Awb 3:43 te voorkomen.

Overig inhoudelijk bericht

Definitie binnen MOZa: Een bericht met inhoud dat geen besluit is, bijvoorbeeld een jaaropgave AOW (SVB) of een betaalspecificatie WW (UWV).

  • Andere bronnen: Wet: geen eigen definitie. De Awb gebruikt “bericht” zonder het te definiëren. NORA: alleen de algemene definitie van bericht: “Een afgebakende hoeveelheid gegevens die een verzender naar een ontvanger stuurt.” GEMMA: alleen de algemene definitie van bericht in de projectarchitectuur Omnichannel: “Een afgeronde hoeveelheid informatie (met een begin en een eind) die van een verzender aan een ontvanger beschikbaar wordt gesteld.”
  • Juridische context: Naar onze kennis geen. Er zit geen beslissing in, dus het is geen besluit in de zin van Awb 1:3.
  • Plichten van de overheid: Geen wettelijke plichten.
  • Voorgeschreven methode: Geen.
  • Toelichting: Voorbeelden staan in de Logius-training (2019). De dia “Toepassingsvoorbeelden” noemt onder meer “Jaaropgaven AOW” (SVB), “Betaalspecificaties WW, AW, ZW” (UWV) en “Uniform Pensioen Overzicht” (pensioenfondsen). De dia “Toepassingen in aantocht (2019/2020)” noemt “Pilot uitnodiging deelname enquêtes” (CBS). Dit zijn geen besluiten, want er zit geen beslissing in. Het is een overzicht of een uitnodiging. We zeggen bewust niet “brief”, omdat dat een medium (papier) suggereert. Zo’n bericht kan in de Berichtenbox van MijnOverheid staan.

Welke woorden hebben meerdere betekenissen?

Vier woorden worden in de bronnen op meer dan één manier gebruikt. Per woord lees je hieronder hoe we het gebruiken.

Kennisgeving

De Awb gebruikt kennisgeving voor twee verschillende dingen. Het is zowel de melding dat een bericht toegankelijk is geworden (Awb 2:10) als de openbare aankondiging in een publicatieblad (Awb 3:12). We noemen ze daarom kennisgeving (melding) en kennisgeving (publicatie).

Attendering

In MOZa is een attendering een notificatie waarin de informatie zelf staat, en die niet verwijst naar een bericht in een berichtenmagazijn. Andere bronnen gebruiken het woord anders:

  • GEMMA Omnichannel (notificatie): attendering is een synoniem van notificatie, dus ook voor meldingen over een bericht in een berichtenbox. GEMMA omschrijft notificatie als “Een attendering dat er berichten, taken of andere informatie beschikbaar is voor de burger of bedrijf.” In MOZa heet zo’n melding een kennisgeving (melding).
  • GEMMA (bedrijfsproces Attenderen): “Het proactief berichten van een klant, naar aanleiding van een eerdere afname van een product of dienst”, bijvoorbeeld “het attenderen op het verlopen van een paspoort.” Dat komt overeen met de betekenis in MOZa.
  • Awb: het woord komt niet voor.

Mededeling

De Bekendmakingswet (art. 12) gebruikt “mededeling” ook voor een volledige publicatie in het publicatieblad. Dat is iets anders dan de mededeling op deze pagina (Awb 3:43), en staat op deze pagina als Volledige publicatie. Binnen het publicatieblad zit het verschil met de kennisgeving (publicatie) niet in het publiek, maar in de inhoud. Een volledige publicatie bevat de hele tekst. Een kennisgeving bevat een zakelijke weergave en verwijst naar de stukken die ter inzage liggen.

Bekendmaking

In de wet is bekendmaking geen bericht, maar een handeling. Het is de manier waarop een besluit gaat gelden. “Een besluit treedt niet in werking voordat het is bekendgemaakt.” (Awb 3:40) Dat gebeurt door toezending of uitreiking aan belanghebbenden (Awb 3:41) of via het publicatieblad (Awb 3:42). In het dagelijks taalgebruik heet de publicatie zelf vaak een bekendmaking, zoals in officielebekendmakingen.nl. In deze indeling is het bericht dat verstuurd of gepubliceerd wordt een besluit of een volledige publicatie. De bekendmaking is wat er met dat bericht gebeurt. Ook NORA gebruikt het woord anders: “Een notificatie kan worden gezien als de bekendmaking van een gebeurtenis.” (NORA, Kernbegrippen Notificeren) Hoe bekendmaking via de Berichtenbox werkt, lees je bij Besluit.

Aanvullende uitleg

Publicatiebladen

Volgens de Bekendmakingswet (art. 1 en art. 2) geven deze overheden een publicatieblad uit:

  • het Rijk: het Staatsblad en de Staatscourant
  • provincies: een provinciaal blad
  • gemeenten: een gemeenteblad
  • waterschappen: een waterschapsblad
  • de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba: een afkondigingsblad
  • gemeenschappelijke regelingen: een publicatieblad

“De uitgifte van het Staatsblad en de Staatscourant geschiedt elektronisch op een algemeen toegankelijke wijze.” (art. 1 lid 2) Een bestuursorgaan zonder eigen blad publiceert in de Staatscourant (art. 12 lid 2).

CloudEvents

CloudEvents is geen type bericht, maar een standaard voor de vorm van een gebeurtenisbericht. Hij schrijft velden met een vaste betekenis voor, zoals wat er gebeurde, wanneer en waar. De inhoud zelf laat hij vrij. De Nederlandse overheidsversie heet NL GOV Profile for CloudEvents (beheerd door Logius).

  • NORA (Kernbegrippen Notificeren): de kernbegrippen “zijn gebaseerd op de architectuur die eerder is opgesteld in VNG project Notificatieservices en de CloudEvents standaard.” De CloudEvents-begrippen “zijn van toepassing op de applicatielaag en zitten dus op een ander niveau dan begrippen zoals aanbieder, intermediair en afnemer die op organisatieniveau zijn gedefinieerd.” NORA noemt drie rollen uit CloudEvents: Producer (“verantwoordelijk voor het creëren van de datastructuur waarmee de gebeurtenis wordt beschreven”), Consumer (“Ontvangt de notificatie en acteert op basis hiervan”) en Intermediary (ontvangt een bericht “met als doel om het door te sturen naar de volgende ontvanger”).
  • GEMMA (Notificeren introductie): “De NL GOV Profile for CloudEvents standaard beschrijft hoe plaatsgevonden gebeurtenissen door middel van een aantal standaard attributen, met een vast formaat en betekenis, zijn te beschrijven. Overheidsbreed gebruik van deze standaard vergemakkelijkt het maken, uitwisselen en verwerken van notificaties.”
  • Wet: geen.

Informatiearme en informatierijke notificatie

Geen type, maar een indeling van notificaties naar de hoeveelheid informatie die erin staat. De indeling is van toepassing op de kennisgeving (melding), die meestal informatiearm is, en op het gebeurtenisbericht, dat elk van de vier soorten kan zijn.

GEMMA (Notificeren introductie) onderscheidt vier soorten notificaties, op basis van de opgenomen informatie:

  • Signaal: GEMMA noemt dit zelf “‘Seintje’: er wordt een signaal afgegeven wanneer er iets is gebeurd. Deze vorm van notificatie is gebruikelijk in de wereld van sensoren (IoT), maar komt minder vaak voor binnen administratieve omgevingen.”
  • Gegevensmutatie (was-wordt): “deze notificaties zijn gericht op het doorgeven van oude en nieuwe gegevens na een verandering (‘was-wordt’).”
  • Informatierijke notificatie (gebeurtenis + gegevens): alle relevante gegevens gaan mee. NORA (Kernbegrippen Notificeren): “deze bevatten alle beschikbare informatie over de gebeurtenis, op basis waarvan afnemers direct over kunnen gaan tot verwerking.”
  • Informatiearme notificatie (gebeurtenis + identificatie): het soort gebeurtenis plus een kenmerk. De ontvanger haalt de details zelf op. NORA (Kernbegrippen Notificeren): “deze bevatten weinig informatie over de gebeurtenis, maar kunnen gebruikt worden door afnemers om zelf meer gedetailleerde informatie op te halen.” Past bij de NORA-aanbeveling om geen persoonsgegevens in een notificatie op te nemen.

Wet: de Awb kent deze indeling niet. Wel eist Awb 2:10 lid 2, vanaf 1 januari 2027, dat een kennisgeving (melding) het bericht ontsluit of informatie geeft over de aard en de rechtsgevolgen. In de versie die nu geldt, is dit lid nog niet in werking getreden.

Voorbeeld: de melding over een bericht in de Berichtenbox van MijnOverheid is informatiearm. Ze zegt wel dat er iets is, maar niet wat. De inhoud staat alleen in de box. Vanaf 1 januari 2027 moet die melding volgens Awb 2:10 lid 2 het bericht ontsluiten of informatie geven over de aard en de rechtsgevolgen, en waar dat van toepassing is de termijn noemen.

Welke keuzes hebben we gemaakt?

  1. “Notificatie” is een van de twee families onder bericht, naast inhoudelijk bericht. Een notificatie wijst op iets, een inhoudelijk bericht is het iets zelf. NORA gebruikt het woord alleen voor berichten tussen systemen, GEMMA Omnichannel vooral voor meldingen aan mensen. De Awb gebruikt het woord niet en spreekt van “kennisgeving”. We gebruiken notificatie voor meldingen aan mensen en gebeurtenisbericht voor berichten tussen systemen.
  2. Woorden met twee betekenissen krijgen elk een eigen naam. De Awb gebruikt “kennisgeving” voor een melding en voor een publicatie. We noemen ze kennisgeving (melding) en kennisgeving (publicatie), en gebruiken in de notificatiedienst de eerste. De “mededeling” uit de Bekendmakingswet noemen we volledige publicatie, zodat hij niet verward wordt met de mededeling uit Awb 3:43. Zie Welke woorden hebben meerdere betekenissen?
  3. “Attendering” gebruiken we zoals het GEMMA-proces Attenderen, niet als synoniem van notificatie zoals in GEMMA Omnichannel. Een attendering bevat de informatie zelf en verwijst niet naar een bericht in een berichtenmagazijn. Het woord staat niet in de wet.
  4. Type en medium staan los van elkaar. Een berichtenbox, e-mail, post, het publicatieblad en een koppeling tussen systemen zijn media, geen typen. Een attendering in een berichtenbox blijft een attendering. Sommige typen schrijven een medium voor. Een kennisgeving (melding) gaat elektronisch, een kennisgeving (publicatie) via het publicatieblad.
  5. We gebruiken “formeel bericht” niet als indeling. Meestal bedoelt men ermee een bericht met rechtsgevolg in een bestuursrechtelijke procedure, zoals een aanvraag, besluit of bezwaar. In plaats daarvan staat bij elk begrip de juridische context, omdat de term niet eenduidig is:
    • De Awb kent de term niet. Het dichtst erbij komt Awb 2:13 lid 1: “Een ieder kan een bericht dat deel uitmaakt van een procedure over een besluit of een klacht of een ander krachtens wettelijk voorschrift voorgeschreven bericht elektronisch aan een bestuursorgaan zenden.”
    • GEMMA (Notificeren introductie) noemt de term wel, maar omschrijft hem niet. Er staat alleen dat de Wmebv het “steeds vaker verplicht” maakt “om burgers te informeren. Bijvoorbeeld wanneer er nieuwe formele berichten beschikbaar zijn, zoals een besluit.” NORA kent de term niet.
    • Logius gebruikt “formeel” voor het medium: “De Berichtenbox kan als formeel alternatief voor fysieke post worden gebruikt, zelfs voor berichten met rechtsgevolgen.” (Logius-training (2022), dia 20)
    • Alleen bij een besluit is het antwoord duidelijk “ja” (rechtsgevolg, Awb 3:40). Een mededeling (Awb 3:43) en een kennisgeving (Awb 3:12, 2:10) zijn wettelijk voorgeschreven, maar hebben zelf geen rechtsgevolg. De kennisgeving heeft wel gevolgen voor de procedure (Awb 3:16, 2:22).
  6. Berichten aan de overheid zijn geen type in deze indeling. Het recht om de overheid elektronisch een bericht te sturen staat in Awb 2:13 lid 1. Of en hoe MOZa tweerichtingsverkeer gaat ondersteunen, is nog een open vraag.
  7. “Contactherstelmelding” is een eigen term. De wet beschrijft wat er moet gebeuren als een kennisgeving niet aankomt (Awb 2:11 lid 2), maar geeft dat bericht geen naam. De andere bronnen doen dat ook niet. We noemen het contactherstelmelding, naar het contactherstel van de notificatiedienst.

Afkortingen

AfkortingBetekenis
AOWAlgemene Ouderdomswet
AwbAlgemene wet bestuursrecht
BBOBerichtenbox voor Burgers en Ondernemers
DROPDecentrale Regelgeving en Officiële Publicaties
FBSFederatief Berichtenstelsel
GEMMAGemeentelijke Model Architectuur
NORANederlandse Overheid Referentie Architectuur
RDWDienst Wegverkeer
SVBSociale Verzekeringsbank
UWVUitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen
WmebvWet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer
WWWerkloosheidswet

Bronnen

Deze bronnen zijn geraadpleegd bij het opstellen van deze pagina. Niet alle bronnen worden in de tekst geciteerd. Ze staan hier ook als naslag.

Wet- en regelgeving

NORA

GEMMA

Standaarden

Overige bronnen